| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 680 |
| تعداد مقالات | 7,068 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,677,214 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,774,750 |
بررسی راندمان عملیاتی امور تغلیظ مجتمع مس سرچشمه در استفاده از آبهای برگشتی | ||
| مجله پژوهشهای حفاظت آب و خاک | ||
| دوره 32، شماره 4، دی 1404، صفحه 1-27 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwsc.2025.23816.3815 | ||
| نویسندگان | ||
| الناز اقلیدی1؛ مرضیه ثمره هاشمی* 2؛ کورش قادری3؛ مهران اسپهبدی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری سازههای آبی، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 2نویسنده مسئول، استادیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران | ||
| 3دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 4رئیس تحقیقات آب و محیطزیست، مجتمع مس سرچشمه، رفسنجان، کرمان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف کمآبی یکی از مهمترین مسائل زیستمحیطی و اقتصادی در ایران به شمار میرود، اگر نگوییم مهمترین آنهاست. محدودیت در تأمین آب نه تنها صنعت معدن، بلکه بسیاری از بخشهای دیگر کشور را نیز با چالشهای جدی مواجه کرده است. یکی از این بخشها، مجتمع مس سرچشمه است که به عنوان بزرگترین و یکی از مهمترین مراکز استخراج و فرآوری مس در کشور، در منطقهای گرم و نیمهمرطوب واقع شده است. از این رو، مدیریت بهینه و پایدار منابع آب در این مجتمع صنعتی، شرطی ضروری برای تداوم فعالیتهای شرکت و رشد منطقهای محسوب میشود. در همین حال، درک دقیق و کنترل میزان مصرف آب صنعتی و فرآیندهای ورود و خروج آب، به ویژه در مرحله تغلیظ مواد معدنی که یکی از اساسیترین و پرمصرفترین فرآیندهای مجتمع محسوب میشود، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این پژوهش، موضوع مورد بررسی پایش و بهینهسازی بهرهوری آب در مرحله تغلیظ مجتمع مس سرچشمه است. برای نخستین بار، چارچوب SEEA-W (حسابداری محیطزیستی-اقتصادی منابع آب) به منظور ترسیم دقیق جریانهای آبی درون مجتمع و تعیین حجم آب مصرفی، بازیافتی و تلف شده به کار گرفته شده است. در هسته مسئله حسابداری آب، این واقعیت نهفته است که تاکنون هیچ مطالعهای به طور مشخص به بررسی بهرهوری آب در فرآیند تغلیظ مواد معدنی نپرداخته است. در این مطالعه، استاندارد طبقهبندی منابع آبی SEEA-W برای شناسایی دقیق دستههای مختلف مصرف آب و ردیابی صحیح جریانهای ورودی، مصرفی، میزان بازیافت و تلفات آنها مورد استفاده قرار گرفته است. مواد و روشها دادههای مورد استفاده در این مطالعه از منابع مختلفی بهدست آمدهاند که شامل اطلاعات حجمی از فلومترهای ثابت نصبشده در نقاط مختلف کارخانه، ثبتهای میدانی با استفاده از فلومترهای پرتابل، و محاسبات حجمی مبتنی بر گزارشها و سوابق فنی میباشند. تمرکز این مطالعه بر روی دادههای سال ۱۴۰۲ بوده است تا وضعیت بهروز و دقیق بهرهبرداری از آب در فرآیند تغلیظ مورد ارزیابی قرار گیرد. چارچوب SEEA-W، بهعنوان یک استاندارد بینالمللی شناختهشده در زمینه حسابداری منابع آب، امکان ارزیابی جامع و دقیق جریانهای آبی را فراهم کرده است. در این چارچوب، جریانهای ورودی آب به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: 1. آب برداشتشده از محیط، که شامل آبهای سطحی، آبهای زیرزمینی، آب دریا و رطوبت خاک است. 2. آب برداشتشده از اقتصاد، که به آب انتقالیافته از سایر واحدها یا بخشهای موجود در مجتمع مس سرچشمه به بخش تغلیظ اطلاق میشود. بهطور متناظر، جریانهای خروجی آب نیز به دو دسته تقسیم میشوند: آبی که به محیط بازگردانده میشود و آبی که به سایر واحدهای اقتصادی منتقل میشود. یافتهها مقدار زیادی از آب به همراه باطلهها به سمت تیکنرها هدایت میشود، جایی که دوباره تغلیظ شده و به چرخه مصرف بازمیگردد. در این مقاله، مصرف آب بهعنوان مقدار آبی تعریف شده است که در فرآیند استفاده صنعتی از بین میرود؛ یعنی آبی که وارد واحد تغلیظ میشود اما به محیطزیست، دریا یا سایر واحدهای اقتصادی بازنمیگردد. مطالعه نشان داد که بیشتر آب مورد استفاده در فرآیند تغلیظ، حاصل بازیافت و استفاده مجدد است؛ چرا که حدود ۷۸٪ از آب واردشده به تغلیظکنندهها مجدداً جمعآوری شده و مورد استفاده قرار گرفته است. تنها ۱۹٪ از کل جریان آب بهعنوان مصرف نهایی ثبت شده که بهعنوان مصارف تلفشده در نظر گرفته میشود. نرخ بازیافت آب از کل میزان آب ورودی به تغلیظکنندهها، 93/82٪ برآورد شده که عدد نسبتاً بالایی است. این موضوع خبر خوبی برای مدیریت منابع آب و بهرهوری در مصرف آن بهشمار میرود. نتایج این تحقیق حتی فراتر از دادههای اولیه رفت و مشخص کرد که بیشترین سهم از مصرف آب مربوط به تیکنرهای باطله با سهم 21/64٪ بوده است و پس از آن تیکنرهای خمیری با 94/12٪ قرار دارند. با انجام مقایسهای در خصوص میزان مصرف آب به ازای هر تن خوراک ورودی، مشخص شد که کمتر از ۲۰٪ از کل مصرف آب بهازای هر تن، جزء مصرف غیرمؤثر بوده است. بنابراین، بیشتر آب وارد شده به چرخه فرآیند تولید بازمیگردد. نتیجهگیری این نتایج نشاندهنده مهارت بالای این کارخانه در استفاده از آب و همچنین تأکید بر ضرورت بازیافت و بهبود مصرف آب هستند. استفاده از چارچوب SEEA-W در این مطالعه نه تنها امکان ردیابی شفاف جریانهای آبی را فراهم کرد، بلکه به شناسایی نقاط کلیدی و فرصتهایی برای بهبود در مصرف آب در مراحل مختلف فرآیند کمک نمود. در حالی که چارچوب SEEA-W در ابتدا برای مطالعات کلان و در سطح ملی طراحی شده بود، در این تحقیق در سطح واحد صنعتی و عملیاتی مورد استفاده قرار گرفت و توانست اطلاعات دقیق و مفیدی درباره مصرف، بازیافت و اتلاف آب ارائه دهد. همچنین این سیستم کمک میکند تا تأثیرات مصرف آب بر محیطزیست و اقتصاد بررسی شود که میتواند در تدوین سیاستها و راهکارهای مدیریتی مؤثر باشد. یافتههای این مطالعه با گزارشهای بینالمللی، بهویژه گزارشهای ICMM درباره صنعت مس در شیلی، مقایسه شده و تطابق نسبی عملکرد مجتمع مس سرچشمه با استانداردهای جهانی در زمینه مصرف مسئولانه و پایدار آب را نشان میدهد. در نهایت، این تحقیق یک الگوی کاربردی و قابل اطمینان برای سایر صنایع آببر و فعالیتهای معدنی کشور فراهم میکند. استفاده از چارچوبهای ترکیبی، دادههای دقیق و رویکردهای نوآورانه میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبهای زیستمحیطی و بهبود پایداری منابع آبی ایفا کند. بنابراین، این رویکرد میتواند نقش مؤثری در دستیابی به توسعه پایدار، امنیت آبی و مدیریت مؤثر چالشهای زیستمحیطی و اقتصادی مرتبط با آب داشته باشد. علاوه بر این، یافتههای این مطالعه میتواند به تصمیمگیرندگان و مدیران منابع آب و بخش معدن در اتخاذ تصمیمات هوشمندانه و بلندمدت کمک کند؛ تصمیماتی که بر کاهش مصرف، افزایش بازیافت و بهبود مدیریت منابع آبی تمرکز دارند. از این رو، این پژوهش نه تنها یک روش علمی و عملی برای ارزیابی و بهبود مصرف آب در صنایع ارائه میدهد، بلکه گامی مؤثر در جهت حفاظت از منابع آبی ارزشمند کشور نیز بهشمار میآید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صنایع معدنی؛ تیکنرهای باطله؛ بازگردانی آب؛ مدیریت آب؛ حسابداری آب | ||
| مراجع | ||
|
1.Gibson, D., Moran, C., Schofield, S. A., Bailey, G., Cummings, J., Edebone, M., ... & Williams, D. (2008). Water management: leading practice sustainable development program for the mining industry https://espace.library.uq.edu. au/view/UQ:342943.
2.Gore, C. (2015). The post‐2015 moment: Towards Sustainable Development Goals and a new global development paradigm. Journal of International Development, 27(6), 717-732. https://doi.org/10.1002/ jid.3109.
3.Hussey, K., & Dovers, S. (2006). Trajectories in Australian water policy. Journal of Contemporary Water Research & Education, 135(1), 36-50. https://doi. org/10.1111/j.1936-704X.2006.mp13500 1005.x.
4.Zhang, X., Gao, L., Barrett, D., & Chen, Y. (2014). Evaluating water management practice for sustainable mining. Water, 6(2), 414-433. https://doi.org/10.3390/ w6020414.
5.Cote, C. M., Moran, C. J., Cummings, J., & Ringwood, K. (2009). Developing a water accounting framework for the Australian minerals industry. Mining Technology, 118(3-4), 162-176. https:// doi.org/10.1179/174328610X12682159814948.
6.Contreras, S., & Hunink, J. E. (2015). Water accounting at the basin scale: Water use and supply (2000–2010) in the Segura River basin using the SEEA framework. Future Water: Cartagena, Spain. Report Future Water: 138.
7.Setlhogile, T., Arntzen, J., & Pule, O. B. (2017). Economic accounting of water: The Botswana experience. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 100, 287-295. 10.1016/j.pce.2016.10.007.
8.Santoro, S., Estay, H., Avci, A. H., Pugliese, L., Ruby-Figueroa, R., Garcia, A., ... & Curcio, E. (2021). Membrane technology for a sustainable copper mining industry: The Chilean paradigm. Cleaner Engineering and Technology, 2, 100091. 10.1016/j.clet.2021.100091.
9.Danoucaras, A. N., Woodley, A. P., & Moran, C. J. (2014). The robustness of mine water accounting over a range of operating contexts and commodities. Journal of cleaner production, 84, 727-735. https:// doi.org/ 10.1016/ j.jclepro.2014. 07.078.
10.Delavar, M., Morid, S., Morid, R., Farokhnia, A., Babaeian, F., Srinivasan, R., & Karimi, P. (2020). Basin-wide water accounting based on modified SWAT model and WA+ framework for better policy making. Journal of Hydrology, 585, 124762. https://doi. org/10.1016/j.jhydrol.2020.124762.
11.Bagheri, A., & Babaeian, F. (2020). Assessing water security of Rafsanjan Plain, Iran-Adopting the SEEA framework of water accounting. Ecological Indicators, 111, 105959. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2019.105959.
12.Alipour, M. S., & Rezaei, Z. (2015). An analysis of the System of Environmental-Economic Accounting for Water (SEEA-W) and assessment of water consumption in the agriculture, industry, and domestic sectors. The 4th Conference on the Application of the Input-Output Model in Economic and Social Planning, Tehran. [In Persian]
13.Karimi, P., Bastiaanssen, W. G., & Molden, D. (2013). Water Accounting Plus (WA+)–a water accounting procedure for complex river basins based on satellite measurements. Hydrology and Earth System Sciences, 17(7), 2459-2472. https://doi.org/10. 5194/hess-17-2459-2013.
14.Ministry of Energy (Iran). (2008). Guideline for the classification of raw water quality, wastewaters, and return flows for industrial and recreational uses (Publication No. 462). [In Persian]
15.Sethi, S. P. (2011). Globalization and self-regulation: The crucial role that corporate codes of conduct play in global business. S. P. Sethi (Ed.). New York: Palgrave Macmillan. (pp. 161-188). https://doi.org/10.1057/9780230348578.
16.Godfrey, J. M., & Chalmers, K. (Eds.). (2007). Globalisation of accounting standards. Edward Elgar Publishing.
17.Godfrey, J. M., & Chalmers, K. (Eds.). (2012). Water accounting: International approaches to policy and decision-making. Edward Elgar Publishing.
18.Vardon, M. J., Le, T. H. L., Martinez-Lagunes, R., Pule, O. B., Schenau, S., May, S., & Grafton, R. Q. (2025). Accounting for water: A global review and indicators of best practice for improved water governance. Ecological Economics, 227, 108396. https://doi. org/10.1016/j.ecolecon.2024.108396.
19.Vardon, M. J., Le, T. H. L., Martinez-Lagunes, R., Pule, O. B., Schenau, S., May, S., & Grafton, R. Q. (2023). Water accounts and water accounting. Global Commission on the Economics of Water: Paris, France.
20.Statistical Center of Iran. (2016). National Population and Housing Census. [In Persian]
21.International council on mining and metals sustainable development framework (ICMM). (2021). Water Reporting: Good practice guide (2nd Edition).
22.Hopwood, A. G., & Miller, P. (Eds.). (1994). Accounting as social and institutional practice (Vol. 24). Cambridge University Press.
23.United Nation (UN). (2012). SEEA-Water: System of Environmental-Economic Accounting for Water (SEEA-W). Department of Economic and Social Affairs.
24.United Nations Statistics Division (UNCD). (2007a). About the system of national. accounts [online]. Available from: nhttp://unstats.un.org/unsd/sna 1993/ introduction.aspm [Accessed: 5 December 2007].
25.United Nations Statistics Division (UNCD). (2007b). System of environmental economic accounting for water (SEEA-W) [online]. Available from: nhttp:// unstats.un.org/ unsd/ envAccounting/ seeaw.aspm [Accessed: 5 December 2007].
26.United Nations Statistics Commission (UNCD). (2007c). System of environmental-accounting for water: Final draft [online]. Available from: nhttp:// unstats.un.org/unsd/env accounting/EnvAcc_Brochure_FINAL1. pdfm [Accessed: 5 December 2007].
27.Brandt, P., Ernst, A., Gralla, F., Luederitz, C., Lang, D. J., Newig, J., ... & Von Wehrden, H. (2013). A review of transdisciplinary research in sustainability science. Ecological economics, 92, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2013.04.008.
28.Borrego-Marín, M. M., Perales, J. M., Posadillo, A., Gutiérrez-Martín, C., & Berbel, J. (2015, March). Analysis of Guadalquivir droughts 2004–2012 based on SEEA-W tables. In DROUGHT: Research and Science-Policy Interfacing, Proceeding of the International Conference on DROUGHT: Research and Science-Policy Interfacing (pp. 79-84). Leiden, the Netherlands: CRC Press.
29.Coelli, T. J., Prasada Rao, D. S., O’donnell, C. J., & Battese, G. E. (2005). An introduction to efficiency and productivity analysis. Boston, MA: Springer US. https://doi.org/10.1007/ b136381. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 158 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 143 |
||