دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

 آمار

تعداد نشریات14
تعداد شماره‌ها689
تعداد مقالات7,127
تعداد مشاهده مقاله11,356,422
تعداد دریافت فایل اصل مقاله10,289,590
امیدی نوبیجار, مایده, بارانی, حسین, رحیم فروزه, محمد, عابدی سروستانی, احمد. (1404). ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تأثیر دانش بومی در نظام کشت برنج استان گیلان. , 18(4), 50-70. doi: 10.22069/ejcp.2026.24019.2707
مایده امیدی نوبیجار; حسین بارانی; محمد رحیم فروزه; احمد عابدی سروستانی. "ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تأثیر دانش بومی در نظام کشت برنج استان گیلان". , 18, 4, 1404, 50-70. doi: 10.22069/ejcp.2026.24019.2707
امیدی نوبیجار, مایده, بارانی, حسین, رحیم فروزه, محمد, عابدی سروستانی, احمد. (1404). 'ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تأثیر دانش بومی در نظام کشت برنج استان گیلان', , 18(4), pp. 50-70. doi: 10.22069/ejcp.2026.24019.2707
امیدی نوبیجار, مایده, بارانی, حسین, رحیم فروزه, محمد, عابدی سروستانی, احمد. ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تأثیر دانش بومی در نظام کشت برنج استان گیلان. , 1404; 18(4): 50-70. doi: 10.22069/ejcp.2026.24019.2707

ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تأثیر دانش بومی در نظام کشت برنج استان گیلان

مجله تولید گیاهان زراعی
مقاله 3، دوره 18، شماره 4، دی 1404، صفحه 50-70    اصل مقاله (6.48 M)
نوع مقاله: مقاله کامل علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/ejcp.2026.24019.2707
نویسندگان
مایده امیدی نوبیجار* 1؛ حسین بارانی2؛ محمد رحیم فروزه2؛ احمد عابدی سروستانی3
1دانش آموخته دکتری، گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران،
2دانشیار، گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران،
3دانشیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران،
چکیده
سابقه و هدف: امروزه به دلیل ضرورت حفظ منابع طبیعی تلاش در جهت مدیریت بهینه انرژی در کشاورزی پررنگ‌تر شده است. این مطالعه با هدف تعیین شاخص‌های انرژی، دانش بومی مرتبط با مصرف انرژی و تحلیل اقتصادی در نظام کشت برنج استان گیلان در سال 1401 انجام شد.
مواد و روش: روش مطالعه شامل جمع‌آوری داده‌های انرژی به‌وسیله‌ی پرسشنامه نیمه ساختارمند، از 30 خانوار و 60 کشاورز در مزارع با ابعاد (5/0 >، 5/0 تا 1 و 1 <) هکتار است. پرسشنامه شامل سؤالاتی در مورد ورودی‌های انرژی مانند بذر، کود شیمیایی، کود حیوانی، نیروی انسانی، ماشین‌آلات کشاورزی و خروجی‌ها شامل شلتوک و کاه بود. تخمین انرژی با کمک ضرایب و شاخص‌های انرژی (کارایی انرژی، بهره‌وری انرژی، انرژی خاص و انرژی خالص) انجام شد. بررسی دانش بومی با روش مردم‌نگاری شامل مشاهده‌ی مشارکتی و تحلیل آن با روش کدگذاری باز به کمک نرم‌افزار MAXQDA 2020 صورت پذیرفت.
نتایج: کل انرژی ورودی و خروجی میانگین به ترتیب حدود 08/24087 و 72/75001 مگاژول بر هکتار در سال بوده است. بیشترین ورودی انرژی مربوط به آب (31%)، کود نیتروژن (28%) و سوخت (14%) است. بهره‌وری و کارایی انرژی به ترتیب 11/3 و 10/0 کیلوگرم بر مگاژول بود. همچنین انرژی ویژه 57/9 مگاژول بر کیلوگرم و مقدار انرژی خالص 64/50914 مگاژول بر هکتار در سال محاسبه ‌شد. انرژی تجدید پذیر و تجدید ناپذیر 17 و 83 درصد و انرژی مستقیم و غیرمستقیم 19 و 81 درصد را تشکیل دادند. افزایش اندازه مزرعه باعث افزایش عملکرد برنج و شاخص‌های انرژی شد که می‌توان آن را به مدیریت مزارع در مقیاس بزرگ ارجاع داد. در تحلیل اقتصادی ارزش کل تولید 662648400 ریال بر هکتار در سال و بازده خالص 240374610 ریال بر هکتار در سال است. نسبت سود به هزینه 57/1 بوده و بیشترین هزینه تولید برای نیروی کارگری، بذر و ماشین‌آلات است. دانش بومی کشاورزان در زمینه‌ی مصرف انرژی در کشت برنج در شش مقوله مدیریت زمین، آب، کود آلی، بذر، کاشت و مکانیزاسیون قابل‌طبقه‌بندی است.
نتیجه‌گیری: کشت برنج در منطقه موردمطالعه علیرغم سهم بالای نهاده‌های پرمصرف مانند آب، کود نیتروژن و سوخت، از منظر انرژی و اقتصاد دارای بازده مثبت است. بهبود عملکرد و شاخص‌های انرژی با افزایش وسعت مزارع، ضرورت مدیریت منسجم را برجسته می‌سازد. با توجه به سهم بالای نهاده‌های پرمصرف، ارتقای بهره‌وری و کاهش وابستگی به منابع تجدید ناپذیر، بهره‌گیری هم‌زمان از دانش بومی کشاورزان و فناوری‌های نوین ضروری است. به‌کارگیری این رویکرد تلفیقی همراه با حمایت سیاستی و توسعه فناوری‌های کارآمد، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری و پایداری کشت برنج ایفا کند.
کلیدواژه‌ها
شاخص‌های انرژی؛ دانش سنتی؛ کشاورزی پایدار؛ برنج؛ استان گیلان
مراجع
  1. Mardani Najafabadi, M., Sabouni, M., Azadi, H., & Taki, M. (2022). Rice production energy efficiency evaluation in north of Iran; application of Robust Data Envelopment Analysis, Cleaner Engineering and Technology, 6,100356, ISSN 2666-7908, https://doi.org/10.1016/j.clet.2021.100356.
  2. Hosseini, S., Sharifan, T., Kiani, H., Abyar, N., & Feyzbakhsh, M.T. (2022). Energy Flow and Global Warming Potential in Direct Seeded and Transplantation of Rice under Different Irrigation Systems. Journal of Water Research in Agriculture, 35(4), 337-356. Doi: 10.22092/ jwra.2021.355385.885. [In Persian]
  3. Pishgar-Komleh, S.H., Sefeedpari, P., & Rafiee, S. (2012). Energy and economic analysis of rice production under different farm levels in Guilan province of Iran, Journal of Agricultural Engineering Research, 58(3), 99–106.
  4. Yusefi, Z., Vahedi, A., & askari bozaieh, F. (2021). Energy consumption analysis and environmental Impact evaluation of rice production by life cycle assessment (LCA) in guilan province. Agricultural Mechanization and Systems Research, 22(78), 55-72. Doi: 10.22092/erams. 2020.343427.1359. [In Persian]
  5. Yasari, E., Dastan, S., & Yadi, R. (2018). Evaluation of CO2 Emission Caused By Energy Consumption of Local Rice Cultivars in Mazandaran Province,Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 28 (4), 191-206. [In Persian].
  6. Nandini Dev, K., Singh Athokpam, H., Khamba Singh, K., Anandi Devi, M., & Gojendro Singh, O. (2020). Comparison of Energy Consumption for Different Sowing Techniques and Seed Rate of Direct Seeded Rice (Oryza sativa) under Medium Land Situation of Manipur. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. 9 (3), 328-336. https://doi.org/10.20546/ijcmas.2020.903.039.
  7. Alipour, A., Veisi, H., Darijani, F., Mirbagheri, B., & Behbahani, A.G. (2012). Study and determination of energy consumption to produce conventional rice of the Guilan province. Research in Agricultural Engineering, 58(3), 99-106. Doi: 10.17221/8/2011-RAE.
  8. Torabi Jafroodi, A., Adibi, S., & Hasanzade, A. (2015). Energy balance and Economical Analysis of Local and Improved Rice (Oryza Sativa) Cultivars in Guilan Province. Applied Field Crops Research, 28(106), 21-28. Doi: 10.22092/aj.2015.105672. [In Persian]
  9. Perera, M.H.K.R., Wickramasinghe, W. M. A. D. B., & De Silva, R. P. (2021). Energy efficiency and economic analysis of an irrigated rice farming system in Ampara District of Sri Lanka: An assessment for 2018/19 Maha season.Tropical Agricultural Research, 32(3), 321–333. https://doi.org/10.4038/tar.v32i3.8489.
  10. Dugyon, E.M.C. (2024). Indigenous knowledge in traditional production of rice: Impact on food security in the upland households in Ifugao, Philippines. Plant Science Today. https://doi.org/10.14719/pst.1864
  11. Rosada, I., Nurliani, A., Nurhapsa, F.D., & Sirajuddin S.N. (2024). Enhancing Indigenous Knowledge to Enhance Food Security in Rice Field Agroecosystems of Pinrang Regency, South Sulawesi Province, Indonesia. Advancements in Life Sciences.11 (1), 84-91.
  12. Taofeek, A. (2024). Integration of Indigenous Knowledge and Modern Practices in Upland Rice Cultivation.
  13. Arena, F, & Bailey, K. 2025. The Role of Indigenous Knowledge in Carbon Stewardship. https://www.researchgate.net/publication/391848335.
  14. Eskandari Cherati, F., Hoshang Bahrami, H., & Asakereh, A. (2011). Energy survey of mechanized and traditional rice production system in Mazandaran Province of Iran, African Journal of Agricultural Research, 6 (11), 2565 - 2570, https://doi.org/10.5897/AJAR11.516
  15. Kaur, R., Chhina, G.S., Kaur, M., Bhatt, R., Elhindi, K.M., & Mattar, M.A. (2024).Optimizing Nutrient and Energy Efficiency in a Direct-Seeded Rice Production System: A Northwestern Punjab Case Study. Agronomy, 14, https://doi.org/10.3390/ agronomy14040671.
  16. Singh, R.K. (2014). Indigenous Agricultural Knowledge in Rainfed Rice Based Farming Systems for Sustainable Agriculture: Learning from Indian Farmers. Indigenous Knowledge and Sustainable Agriculture Development, 101-111.
  17. Dhivya, C., Monika A, Jayashree V., & Kamali, S.P. (2024). The Role of Indigenous Knowledge in Sustainable Farming Practices, greenaria.in, 2 (10), 194-196. ISSN: 2584-153X, Article ID: G-24-1051
  18. Putu Sukanteri, N., Joshi, R.C., & Tamba,M. (2024). Cultivating Sustainable Agriculture: Traditional Wisdom in Balinese Rice Farming, https://doi.org/10.31220/agrirxiv.2024.00270
  19. Website Census of Population and Housing. (2016). Statistical Centre of Iran, available at https://amar.org.ir/statistical-information/statid/52277. [In Persian]
  20. Website General Directorate of Meteorology of Gilan Province. (2025). Available at https://www.gilmet.ir/fa/.
  21. Faruque, M.O., Uddin, S.B., Barlow, J.W. Hu, S., Dong, S., Cai, Q., Li, X. & Hu, X. (2018). Quantitative ethnobotany of medicinal plants used by indigenous communities in the bandarban district of Bangladesh. Front Pharmacol, 6, 9(40). Doi: 10.3389/fphar.2018.00040. PMID: 29467652; PMCID: PMC5808248.
  22. Erzse, A., Karim, S.A., Rwafa-Ponela, T.  Kruger, P., Hofman, K., Foley, L., Oni, T., & Goldstein, S. (2023). Participatory prioritisation of interventions to improve primary school food environments in Gauteng, South Africa. BMC Public Health, 23, 1263. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16101-z.
  23. Gundogmus, E. (2006). Energy use on organic farming: a comparative analysis on organic versus conventional apricot production on small holdings in Turkey. Energy Conversation Management, 47, 3351-3359.
  24. Iqbal, T. (2007). Energy input and output for production of Boro rice in Bangladesh. Electronic Journal of Environmental, Agricultural and Food Chemistry, 7, 2717-2722.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 305
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 207


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب