دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

 آمار

تعداد نشریات14
تعداد شماره‌ها682
تعداد مقالات7,081
تعداد مشاهده مقاله10,987,094
تعداد دریافت فایل اصل مقاله10,057,260
عظیم زاده, یاسر, محمدزاده, آرش, تبریزی وند طاهری, مژگان. (1404). ارزیابی تأثیر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم در منطقه مراغه. , 18(4), 103-118. doi: 10.22069/ejcp.2026.24127.2714
یاسر عظیم زاده; آرش محمدزاده; مژگان تبریزی وند طاهری. "ارزیابی تأثیر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم در منطقه مراغه". , 18, 4, 1404, 103-118. doi: 10.22069/ejcp.2026.24127.2714
عظیم زاده, یاسر, محمدزاده, آرش, تبریزی وند طاهری, مژگان. (1404). 'ارزیابی تأثیر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم در منطقه مراغه', , 18(4), pp. 103-118. doi: 10.22069/ejcp.2026.24127.2714
عظیم زاده, یاسر, محمدزاده, آرش, تبریزی وند طاهری, مژگان. ارزیابی تأثیر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم در منطقه مراغه. , 1404; 18(4): 103-118. doi: 10.22069/ejcp.2026.24127.2714

ارزیابی تأثیر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم در منطقه مراغه

مجله تولید گیاهان زراعی
مقاله 5، دوره 18، شماره 4، دی 1404، صفحه 103-118    اصل مقاله (1.64 M)
نوع مقاله: مقاله کامل علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/ejcp.2026.24127.2714
نویسندگان
یاسر عظیم زاده* 1؛ آرش محمدزاده1؛ مژگان تبریزی وند طاهری2
1مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران
2مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران،
چکیده
سابقه و هدف: با توجه به اهمیت عدس در تأمین امنیت غذایی و نقش مهم کود نیتروژن در دستیابی به عملکرد پایدار در نظام‌های کشت دیم، تعیین سطح بهینه کود نیتروژن برای دستیابی به عملکرد پایدار تحت شرایط تغییرپذیری اقلیمی در مناطق نیمه‌خشک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اگرچه عدس به دلیل توانایی ایجاد رابطه همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن، به‌عنوان گیاهی کم‌نیاز به نیتروژن شناخته می‌شود، اما در خاک‌های فقیر از ماده آلی مانند اغلب اراضی دیم ایران، مصرف کود آغازگر نیتروژنی برای استقرار اولیه و تحقق پتانسیل عملکرد ضروری است. با این حال، پاسخ عدس به نیتروژن در شرایط دیم تحت‌تأثیر نوسانات بارندگی سالانه قرار داشته و مطالعات در این زمینه در ایران محدود است. بنابراین، این پژوهش با هدف ارزیابی اثر سطوح مختلف کود اوره بر پایداری عملکرد دو رقم عدس دیم «سنا» و «بیله‌سوار» در پاسخ به تغییرپذیری اقلیمی سالانه در منطقه مراغه طراحی و اجرا شد.
مواد و روش‌ها: آزمایش به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ۳ تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه در طی 2 سال زراعی از 1402 تا 1404 اجرا شد. تیمارها شامل ارقام سنا و بیله‌سوار در کرت‌های اصلی و سطوح نیتروژن (صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار) در کرت‌های فرعی بودند. پس از آماده‌سازی زمین به‌روش کم‌خاکورزی (خاکورز مرکب)، کشت به صورت بهاره در کرت‌های ۳۰ × ۱۰ متر، با عمق کشت ۵ سانتی‌متر و فاصله ردیف‌های 5/17 سانتی‌متر توسط کارنده آسکه سه‌محوره انجام شد. کود اوره هم‌زمان با کشت به‌صورت جایگذاری در عمق ۵-۶ سانتی‌متری زیر بذر اعمال شد.
یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر سال، رقم و سطوح کود اوره بر کلیه صفات مورد مطالعه به‌جز شاخص برداشت در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. همچنین اثر متقابل سال × رقم بر عملکرد دانه و شاخص برداشت و اثر متقابل سال × کود اوره بر ارتفاع بوته و عملکرد زیستی معنی‌دار شد. بیشترین عملکرد دانه در سال اول با بارندگی مطلوب (۳۸۱ میلی‌متر) به میزان ۷۶۶ کیلوگرم در هکتار برای رقم سنا و ۶۰۳ کیلوگرم در هکتار برای رقم بیله‌سوار حاصل شد؛ در حالی که در سال دوم با کاهش بارندگی (280 میلی‌متر)، عملکرد هر دو رقم به‌ترتیب به ۶۲۲ و ۵۲۰ کیلوگرم در هکتار کاهش یافت. برازش مدل‌های رگرسیونی درجه دوم نشان داد که سطوح بهینه کود اوره برای دستیابی به حداکثر عملکرد دانه در رقم سنا بین ۴۵ تا 50 کیلوگرم در هکتار و در رقم بیله‌سوار ۴۷ کیلوگرم در هکتار متغیر بود. بهره‌وری آب باران در رقم سنا (۹۳/۱ کیلوگرم در هکتار بر میلی‌متر) به‌طور معنی‌داری بالاتر از رقم بیله‌سوار (۵۹/۱ کیلوگرم در هکتار بر میلی‌متر) بود.
نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، رقم سنا با برخورداری از پایداری عملکرد بالاتر، شاخص برداشت مطلوب‌تر (۴۴ درصد) و بهره‌وری آب باران بیشتر (۹۳/۱ کیلوگرم در هکتار بر میلی‌متر)، به عنوان رقم سازگارتر برای کشت دیم در شرایط متغیر اقلیمی منطقه مراغه شناخته شد. بر اساس یافته‌های این پژوهش، مصرف ۴۵ تا ۵۰ کیلوگرم اوره در هکتار برای رقم سنا می‌تواند به عنوان توصیه بهینه برای دستیابی به عملکرد پایدار و اقتصادی در سیستم‌های کشت دیم عدس مورد توجه قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
تثبیت زیستی؛ تنش خشکی؛ کود آغازگر؛ عملکرد پایدار
مراجع
. Dhaliwal, S.S., Sharma, V., Shukla, A.K., Kaur, J., Verma, V., Singh, P., & Hossain, A. (2021). Enrichment of zinc and iron micronutrients in lentil (Lens culinaris Medik.) through biofortification. Molecules, 26(24), 7671.‏

  1. Sabaghpour, S.H., Shahbazi, H., & Rezakhanlou, R. (2019). The effect of using biological and chemical nitrogen fertilizers on yield and yield components in lentil cultivars. Iranian Journal Pulses Research, 10(1), 40-51. (In Persian with English Abstract)
  2. Bannayan Aval, M., Yaghoubi, F., Rashidi, Z., & Bardehji, S. (2018). Effect of different nitrogen levels on phenology, growth indices and yield of two lentil cultivars under rainfed conditions in Mashhad. Iranian Journal of Field Crops Research, 15(4), 939-956. (In Persian with English Abstract)
  3. Baber, K., Jones, C., Miller, P., Lamb, P., & Atencio, S. (2023). Lentil nitrogen fixation response to fertilizer and inoculant in the northern Great Plains. Agronomy Journal, 115(5), 2614-2630.‏
  4. Mesgaran, M.B., Madani, K., Hashemi, H., & Azadi, P. (2017). Iran’s land suitability for agriculture. Scientific reports, 7(1), 7670.‏
  5. Turay, K.K., Andrews, M., & McKenzie, B.A. (1991). Effects of starter nitrogen on early growth and nodulation of lentil (Lens culinaris Medik.). In Proceedings of the agronomy society of New Zealand (21, pp. 61-65).‏
  6. Seyed Sharif, R., & Seyed Sharifi, R. (2020). Effects of starter nitrogen, methanol and bio fertilizers application on yield, nodulation and grain filling period of rainfed lentil. Journal of Crops Improvement, 22(3), 445-460.‏ (In Persian with English Abstract)
  7. Walley, F.L., Boahen, S.G., Hnatowich, K., & Stevenson, C. (2005). Nitrogen and phosphorus fertility management for desi and kabuli chickpea. Canadian Journal of Plant Science, 85, 73-79.
  8. Rahman, M.M., Ashutosh Sarker, A.S., Shiv Kumar, S.K., Asghar Ali, A.A., Yadav, N.K., & Rahman, M.L. (2009). Breeding for short season environments. In The lentil: Botany, production and uses (pp. 121-136). Wallingford UK: CABI.‏
  9. Nadeem, M., Li, J., Yahya, M., Wang, M., Ali, A., Cheng, A., & Ma, C. (2019). Grain legumes and fear of salt stress: Focus on mechanisms and management strategies. International Journal of Molecular Sciences, 20(4), 799.‏
  10. Sun, X., Miao, Q., Gu, Y., Yang, L., & Wang, P. (2025). Research on the physiological mechanisms of nitrogen in alleviating plant drought tolerance. Plants, 14(18), 2928.‏
  11. Zhou, M., Li, Y., Yao, X.L., Zhang, J., Liu, S., Cao, H.R., & Chen, Z.C. (2024). Inorganic nitrogen inhibits symbiotic nitrogen fixation through blocking NRAMP2-mediated iron delivery in soybean nodules. Nature Communications, 15(1), 8946.‏
  12. Bannayan, M., Yaghoubi, F., Rashidi, Z., & Bardehji, S. (2019). Effect of different nitrogen levels on yield components, yield and nitrogen use efficiency of two lentil cultivars in rainfed conditions. Iranian Journal of Pulses Research, 10(1), 155-170.‏ (In Persian with English Abstract)
  13. Dane, J.H., & Topp, C.G. (2020). Methods of Soil Analysis, Part 4: Physical Methods. John Wiley & Sons.‏
  14. Sparks, D.L., Page, A.L., Helmke, P.A., & Loeppert, R.H. (2020). Methods of Soil Analysis, part 3: Chemical methods. John Wiley & Sons.‏
  15. Azimzadeh, Y., Mohammadzadeh, A., Hasanian Khoshroo, H., & Ghahramanian, G. (2025). Investigating the response of rainfed chickpea to different nitrogen fertilizer levels in cold regions. Iranian Journal Pulses Research, 16(1), 177-191. (In Persian with English Abstract)
  16. Rockström, J., Karlberg, L., Wani, S.P., Barron, J., Hatibu, N., Oweis, T., & Qiang, Z. (2010). Managing water in rainfed agriculture—The need for a paradigm shift. Agricultural Water Management, 97(4), 543-550.‏
  17. Dhakal, C., & Lange, K. (2021). Crop yield response functions in nutrient application: A review. Agronomy Journal, 113(6), 5222-5234.‏
  18. Shilpha, J., Song, J., & Jeong, B.R. (2023). Ammonium phytotoxicity and tolerance: An insight into ammonium nutrition to improve crop productivity. Agronomy, 13(6), 1487.‏
  19. Aghabeygi, M., & Dönmez, C. (2024). Estimating yield response functions to nitrogen for annual crops in Iran. Agronomy Journal, 14(3), 436.‏
  20. Gan, Y., Stulen, I., van Keulen, H., & Kuiper, P.J. (2003). Effect of N fertilizer top-dressing at various reproductive stages on growth, N2 fixation and yield of three soybean (Glycine max (L.) Merr.) genotypes. Field Crops Research, 80(2), 147-155.‏
  21. Humayun, K.M., Pronabananda, D., Monirul, I.M., Belal, H.M., Mamun, A.N.K., & Roland, V.R. (2019). Effect of different doses of nitrogen on nitrogen fixation and yield of lentil using tracer technique. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences, 6, 69-75.‏
  22. Kumar, S., Sharma, S.K., Dhaka, A.K., Bedwal, S., Sheoran, S., Meena, R.S., & Hossain, A. (2023). Efficient nutrient management for enhancing crop productivity, quality and nutrient dynamics in lentil (Lens culinaris Medik.) in the semi-arid region of northern India. Plos one, 18(2), e0280636.‏
  23. Huang, J., Keshavarz Afshar, R., & Chen, C. (2016). Lentil response to nitrogen application and rhizobia inoculation. Communications in soil science and plant analysis, 47(21), 2458-2464.‏
  24. Gutierrez, A.F., Rodriguez-Torres, A.F., & Gutierrez-Gonzalez, J.J. (2025). Accurate screening for drought tolerance in lentils (Lens culinaris Medik). Plant Stress, 100994.‏
  25. El Haddad, N., Choukri, H., Ghanem, M.E., Smouni, A., Mentag, R., Rajendran, K., & Kumar, S. (2021). High-temperature and drought stress effects on growth, yield and nutritional quality with transpiration response to vapor pressure deficit in lentil. Plants, 11(1), 95.‏
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 213
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 120


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب