آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 676 |
| تعداد مقالات | 7,030 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,464,355 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,606,450 |
تأثیر قارچ میکوریزا و باکتریهای محرک رشد بر عملکرد، کارایی مصرف آب و شاخصهای بیوشیمیایی مربوط به تنش در گندم تحت رژیمهای مختلف آبیاری | ||
| مجله تولید گیاهان زراعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 24 خرداد 1405 اصل مقاله (1.1 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/ejcp.2026.24267.2725 | ||
| نویسندگان | ||
| آیدین توبه* ؛ احمد توبه | ||
| گروه ژنتیک و تولیدات گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: گندم نان (.Triticum aestivum L) بهعنوان یکی از حیاتیترین غلات جهان، نقش تعیینکنندهای در تأمین امنیت غذایی دارد، اما تولید آن با چالشهای جدی از جمله تنش خشکی روبهرو است. خشکی بهعنوان یکی از اصلیترین عوامل محدودکننده، موجب کاهش عملکرد و اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه میشود. در این راستا، استفاده از کودهای زیستی مانند قارچهای میکوریزا و باکتریهای محرک رشد ریزوسفری (PGPR) به عنوان راهکاری پایدار برای افزایش تابآوری گیاهان در برابر تنشها و بهبود بهرهوری مصرف آب مطرح شدهاند. این میکروارگانیسمها از طریق سازوکارهای مختلف از جمله تسهیل جذب آب و مواد مغذی، تولید هورمونهای رشد و القای مقاومت در برابر تنشها، به بهبود رشد و عملکرد گیاه کمک میکنند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر جداگانه و توأم قارچ میکوریزا (Rhizophagus intraradices) و باکتریهای محرک رشد (Pseudomonas fluorescens و Azospirillum brasilense) بر فرآیندهای فیزیولوژیکی، مقاومت بیوشیمیایی و عملکرد گندم تحت سطوح مختلف آبیاری بود. مواد و روشها: این پژوهش در سال زراعی ۱۴۰۰-1401 در مزرعه تحقیقاتی جهاد کشاورزی منطقه ارشق (مشگینشهر، استان اردبیل) بهصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل کود زیستی در چهار سطح (شاهد، قارچ میکوریزا، باکتریهای محرک رشد و ترکیب هر دو) و رژیم آبیاری در سه سطح (بدون آبیاری، آبیاری ۵۰ درصد نیاز آبی و آبیاری کامل) بود. بذرهای گندم با روش پوششدهی با سوسپانسیون باکتریایی (غلظت ۱۰۸ CFU/ml) و مایه تلقیح قارچی (حاوی ۱۰۰ اسپور زنده در گرم) تلقیح شدند. صفات مختلفی از جمله درصد کلونیزاسیون ریشه، نشت الکترولیت، محتوای مالوندیآلدئید (MDA)، قندهای محلول کل، شاخص سطح برگ (LAI)، وزن خشک ریشه، تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه، عملکرد دانه، شاخص گلوتن و کارایی مصرف آب (WUE) اندازهگیری شدند. یافتهها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر اصلی کودهای زیستی، رژیم آبیاری و برهمکنش آنها بر کلیه صفات اندازهگیری شده معنیدار بود. بیشترین درصد کلونیزاسیون ریشه (6/79 درصد)، عملکرد دانه (6/4891 کیلوگرم در هکتار)، شاخص سطح برگ (08/6)، تعداد دانه در سنبله (7/36)، وزن هزاردانه (5/43 گرم) و شاخص گلوتن (72/45 درصد) در تیمار ترکیب هر دو کود زیستی تحت آبیاری کامل مشاهده شد. در مقابل، بیشترین مقادیر نشت الکترولیت (53/42 درصد)، مالوندیآلدئید (73/27 نانومول بر گرم) و قندهای محلول کل (37/18 میلیگرم بر گرم) در تیمار شاهد (بدون کود و بدون آبیاری) ثبت شد. کارایی مصرف آب در شرایط آبیاری ۵۰ درصد (38/1 تا ۱.۶۱ کیلوگرم بر مترمکعب) به طور معنیداری بیشتر از آبیاری کامل (84/0 تا 98/0 کیلوگرم بر مترمکعب) بود و در هر دو شرایط، تیمارهای کود زیستی به ویژه ترکیب هر دو کود، این شاخص را بهبود بخشیدند. بیشترین وزن خشک ریشه (51/5 گرم) در تیمار ترکیب هر دو کود تحت آبیاری ۵۰ درصد مشاهده شد که نشان از توسعه سامانه ریشه برای دسترسی بهتر به منابع آبی محدود دارد. نتیجهگیری کلی: کاربرد همزمان قارچ میکوریزا و باکتریهای محرک رشد به عنوان موثرترین ترکیب تیماری، با بهبود هماهنگ صفات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و عملکردی گندم، تابآوری گیاه را در برابر تنش خشکی افزایش داد. این کودهای زیستی از طریق سازوکارهای همافزایی مانند افزایش کلونیزاسیون ریشه، کاهش آسیبهای اکسیداتیو، توسعه سامانه ریشه و سطح برگ، و بهبود جذب آب، زمینه را برای تحقق توان عملکردی گندم حتی در شرایط محدودیت آبی فراهم کردند. بنابراین، استفاده از این کودهای زیستی میتواند به عنوان یک راهبرد مؤثر و پایدار در مدیریت کشت گندم جهت کاهش اثرات منفی تنش خشکی و افزایش عملکرد و کارایی مصرف آب توصیه شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شاخص سطح برگ؛ شاخص گلوتن؛ کارایی مصرف آب؛ قندهای محلول کل؛ نشت الکترولیت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب