دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

 آمار

تعداد نشریات14
تعداد شماره‌ها691
تعداد مقالات7,133
تعداد مشاهده مقاله11,455,332
تعداد دریافت فایل اصل مقاله10,385,986
نیک سرشت, رضا, موسوی, سید سعید, کانونی, همایون, سیاری, محمد. (1405). پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم. , 19(1), 73-95. doi: 10.22069/ejcp.2026.23543.2675
رضا نیک سرشت; سید سعید موسوی; همایون کانونی; محمد سیاری. "پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم". , 19, 1, 1405, 73-95. doi: 10.22069/ejcp.2026.23543.2675
نیک سرشت, رضا, موسوی, سید سعید, کانونی, همایون, سیاری, محمد. (1405). 'پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم', , 19(1), pp. 73-95. doi: 10.22069/ejcp.2026.23543.2675
نیک سرشت, رضا, موسوی, سید سعید, کانونی, همایون, سیاری, محمد. پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم. , 1405; 19(1): 73-95. doi: 10.22069/ejcp.2026.23543.2675

پایداری عملکرد لاین‌های امید بخش نخود (Cicer arietinum L.) تحت شرایط دیم

مجله تولید گیاهان زراعی
مقاله 4، دوره 19، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 73-95    اصل مقاله (1.89 M)
نوع مقاله: مقاله کامل علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/ejcp.2026.23543.2675
نویسندگان
رضا نیک سرشت1؛ سید سعید موسوی* 2؛ همایون کانونی3؛ محمد سیاری4
1گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران.
3بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران.
4گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
چکیده
چکیده
سابقه و هدف: نخود به دلیل داشتن دانه‌های غنی از پروتئین و کربوهیدرات، قابلیت کشت در شرایط نامطلوب محیطی و مزایای اقتصادی زیاد، یکی از منابع غذایی مهم و با ارزش در جهان است. این محصول، به­‌عنوان دومین حبوبات مهم از نظر سطح زیر کشت، اغلب به‌صورت دیم کشت می‌شود که تحت این شرایط، تنش خشکی مهم‌ترین عامل افت عملکرد این گیاه زراعی است. به‌طور معمول یکی از گام‌های اصلی معرفی رقم، ارزیابی و مقایسه پایداری عملکرد لاین‌های امید­بخش در شرایط مختلف محیطی است. بر این اساس، تحقیق حاضر با استفاده از شاخص‌های مختلف پایداری، جهت شناسایی لاین­های پایدار با عملکرد مطلوب، انجام شد.
 
مواد و روش­ها: در این تحقیق، پایداری عملکرد دانه 18 لاین امید­بخش نخود در طی چهار سال و چهار تکرار در هر سال، با استفاده از شاخص­های مختلف پایداری شامل واریانس درون ژنوتیپی، ضریب تغییرات درون ژنوتیپی، اکووالانس ریک، واریانس پایداری شوکلا، ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون، روش مثلثی فینلی و ویلکینسون و مدل رگرسیونی ابرهارت و راسل ارزیابی شد.
 
یافته­ها: طبق نتایج تجزیه واریانس مرکب، برهمکنش ژنوتیپ × سال معنی‌دار شد (p≤0.01) که این امر بیانگر لزوم تجزیه پایداری عملکرد لاین‌ها بود. با توجه به همبستگی مثبت و معنی‌دار (r=0/961 )، بین شاخص‌های ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون و ضریب رگرسیون ابرهارت و راسل، این شاخص‌ها به­‌عنوان معیار مناسب جهت تفکیک لاین‌های مطلوب و پایدار انتخاب شدند. لاین‌های شماره 18، 17 و 6 دارای بیش‌ترین و لاین‌های شماره 14، 13 و 1 به‌ترتیب دارای کم‌ترین میانگین عملکرد دانه بودند. لاین‌های شماره 18 و 17 به‌ترتیب با میانگین عملکرد دانه 660 و 653 کیلوگرم در هکتار، با عملکرد بالاتر از میانگین عملکرد همه ژنوتیپ‌ها (572 کیلوگرم در هکتار)، بیش‌ترین شاخص ژنوتیپی، بیش‌ترین شاخص فنوتیپی مثبت و کم‌ترین ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون را نشان دادند. میانگین مربعات انحراف از رگرسـیون برای لاین‌های 18 و 17 از نظر آماری معنی‌دار نبود. بر این اساس و با توجه به عملکرد، این دو لاین به­عنوان مطلوب‌ترین و پایدارترین لاین‌ها شناسایی شدند. لاین شماره 5 نیز با عملکرد دانه کم‌تر از میانگین عملکرد همه ژنوتیپ‌ها، بیش‌ترین ضریب رگرسیون فینلی و ویلکینسون، بیش‌ترین ضریب رگرسیونی ابرهارت و راسل را نشان داد. این لاین با ویژگی­های فوق و با توجه به میانگین مربعات انحراف از رگرسیون به­عنوان نامطلوب‌ترین لاین از نظر پایداری عملکرد دانه شناسایی شد.
نتیجه­ گیری: با توجه به عملکرد بالا و پایدار در لاین‌های شماره 18 (FLIP09-251C) و 17 (FLIP11-203C)، این دو لاین قابلیت لازم برای استفاده در برنامه‌های به‌نژادی را دارند و شاید بتوان، آن‌ها را به­‌عنوان رقم جدید برای شرایط دیم معرفی نمود.
کلیدواژه‌ها
کلمات کلیدی: واریانس درون ژنوتیپی؛ اکووالانس ریک؛ واریانس پایداری شوکلا؛ رگرسیون فینلی و ویلکینسون؛ مدل ابرهارت و راسل
مراجع
  1. Saberi Mahmoodabaadi, S., Vessal, S. R., Bagheri, A. R., & Shafaroudi, S. M. (2020). Determination of genetic variation of drought tolerant chickpea genotypes using SSR and CAPS markers. Crop Biotechnology, 10(1), 1-13. ]In Persian].
  2. FAOSTAT, (2023). https://www.fao.org/faostat.
  3. Tiwari, P.N., Tiwari, Sh., Sapre, S., Tripathi, N., Payasi, D. K., Singh, M., Thakur, S., Sharma, M., Tiwari, S., & Tripathi, M .K.) 2023(. Prioritization of physio-biochemical selection indices and yield-attributing traits toward the acquisition of drought tolerance in chickpea (Cicer arietinum). Plants, 12, 3175.
  4. Ganjeali, A., Porsa, H., & Bagheri, A. (2011). Assessment of Iranian chickpea (Cicer arietinum) germplasms for drought tolerance. Agricultural Water Management, 98(9), 1477-1484.
  5. Cattivelli, L., Rizza, F., R., Badeck, F.W., Mazzucotelli, E., Mastrangelo, A.M., Francia, E., Mare, C., Tondelli, A., & Stanca, A. (2008). Drought tolerance improvement in crop plants: an integrated view from breeding to genomics. Field Crops Research, 105, 1-14.
  6. Naveed, M., Shafiq, M., Rafiq, Ch. M., Naeem, M. K., & Amin, M. (2016). Grain yield stability of newly evolved desi chickpea strains under rain-fed conditions. The Journal of Animal & Plant Sciences, 26(2), 481-486.
  7. Amiri, S., Arminian, A., & Hosseinian Khoshrou, H. (2023). Evaluation of compatibility and stability of grain yield and evaluation of some agronomic characteristics of chickpea (Cicer arietinum) genotypes in rain-fed conditions. Journal of Crop Breeding, 15(45), 219-233. ]In Persian].
  8. Karimizadeh, R., Pezeshkpour, P., Mirzaee, A., Barzali, M., Keshavarzi, K., & Sharifi, P. (2022). Evaluation of seed yield stability of chickpea genotypes using GGE bi-plot method. Journal of Crop Production and Processing, 11 (4), 81-92. ]In Persian].
  9. Adugna, W., & Labuschagne, M. T. (2003). Parametric and nonparametric measures of phenotypic stability in linseed (Linum usitatissimum). Euphytica, 129, 211-218.
  10. Bakhshayeshi Geshlagh, M. (2012). Study on grain yield stability of some bread wheat cultrivars using different stability indices in cold climate of kurdestan. Iranian Journal of Field Crops Research, 10(1), 170-178. ]In Persian].
  11. Mohammadi, R., & Mahmoodi, K .N. (2008). Stability analysis of grain yield in barley (Hordeum vulgare). International Journal of Plant Breeding, 2(2), 74-78.
  12. Becker, H. C., & Leon, J. (1988). Stability analysis in plant breeding. Plant Breeding, 101, 1-23.
  13. Lin, C. S., Binns, M. R., & Lefkovitchet, L. P. (1986). Stability analysis: where do we stand? Crop Science, 26(5), 894-900.
  14. Farshadfar, E., Mahtabi, E., & Jowkar, M. M. (2013). Assessment of parametric stability statistics for selecting stable chickpea genotypes. International Journal of Agriculture and Crop Sciences, 5(21), 2568-2575.
  15. Fasahat, P., Rajabi, A., Mahmoudi, S.B., Abdolahian Noghab, M., & Mohseni Rad, J. (2015). An overview on the use of stability parameters in plant breeding. Biometrics & Biostatistics International Journal. 2(5), 1-11.
  16. Kanouni, H., Sadeghzadeh Ahari, D., Saeid, A., Shobeiri, S. S., Mahdieh, M., Haji Hasani, M., Sotoudeh-Maram, K., & Beheshti Danalou, M. (2020). Investigation of grain yield stability of desi type chickpea across different environments and introducing promising lines. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 31(1), 295-312. ]In Persian].
  17. Ahmadi, J., Vaezi, B., & Naraki, H. (2013). Analysis of canola stability in rain-fed conditions and comparison of stable genotypes selection methods using stability indices. The Plant Production, 36(2), 13-22. ]In Persian].
  18. Mohammadi, R., Sadeghzadeh, D., Armion, M., & Ahmadi, M. M. (2011). Analysis of stability and adaptability of grain yield in durum wheat geneotypes. Agronomy Journal (Pajouhesh & Sazandegi), 91, 70-78. ]In Persian].
  19. Wricke, G. (1962). Uber eine Methode zur Erfassung der okologischen Streubreite in Feldversuchen. Zeitschrift für Pflanzenzüchtung. Journal of Plant Breeding, 47, 92-96.
  20. Balcha, Alemayehu. (2020). Genotype by environment interaction for grain yield and association among stability parameters in bread wheat (Triticum aestivum). American Journal of Plant Sciences, 11, 1-10.
  21. Shukla, G. K. (1972). Some statistical aspects of partitioning genotype environmental components of variability. Heredity, 29(2), 237-245.
  22. Finlay, K. W., & Wilkinson, G. N. (1963). The analysis of adaptation in a plant breeding programme. Crop and Pasture Science, 14(6), 742-754.
  23. Eberhart, S. A., & Russell, W. A. (1966). Stability parameters for comparing varieties. Crop Science, 6(1), 36-40.
  24. Mohammadi, M., Sharifi, P., & Karimizadehet, R. (2015). Stability analysis of seed yield of safflower genotypes (Carthamus tinctorius). Journal of Crop Breeding, 7(16), 104-114. )In Persian).
  25. Huehn, M. (1990). Non-parametric measures of phenotypic stability: Part 1: Theory. Euphytica, 47, 189-194.
  26. Zali, H., Farshadfar, E., & Sabaghpour, S.H. (2011). Non-parametric analysis of phenotypic stability in chickpea (Cicer arietinum) genotypes in Iran. Crop Breeding Journal, 1(1), 85-96.
  27. Tarinejad, A. R. (2017). Investigating the compatibility of bread wheat genotypes using Eberhart-Russell, simultaneous selection, bi-plot and non-parametric ranking methods. Cereal Research, 6(4), 451-464. ]In Persian].
  28. Rezaei Nia, M., Mahdi Nezhad, N., Ebrahimi, F., Aien, A., Fakheri, B. A., & Emamjomeh, A. A. (2024). Investigation of compatibility of internal and external sesame germplasm. Journal of Crop Science Research in Arid Regions, 6(2), 313-327. ]In Persian].
  29. Sharifi, P., Erfani, A. R., Mohaddesi, A., Abbasian, A., Aminpanah, H., Yousefi, M. M., & Saeedi, M. (2021). Stability analysis of grain yield of some of rice genotypes by parametric and nonparametric uni-variate methods. Journal of Crop Breeding, 13(3), 85-106. ]In Persian].
  30. Abo-Hegazy, S. R. E., Selim, T., & Ashrie, A. A. M. (2013). Genotype × environment interaction and stability analysis for yield and its components in lentil. Journal of Plant Breeding and Crop Science, 5(5), 85-90.
  31. Jafari, M., Asghari Zakarya, , Alizadeh, B., Sofalyan, O., & Zare, N. (2015). Study of seed yield stability in winter rapeseed (Brassica napus) genotypes using Eberhart and Russell’s method. Iranian Journal of Field Crop Science, 45(4), 585-592. ]In Persian].
  32. Kang, M. S., and Pham. H. N. (1991). Simultaneous selection for high yielding and stable crop genotypes. Agronomy Journal, 83(1), 161-165.
  33. Mohammadi, M., Karimizadeh, R., Hosseinpour, T., Kalateharabi, M., Khanzadehe, H., Sabaghnia, N., Mohammadi, P., & Hasanpour Hosnih, M. (2012). Analysis of genotype, environment and genotype× environment interaction in bread wheat in warm rain-fed areas of Iran. Crop Breeding Journal, 2(1), 63-70.
  34. Mofidian, M. A., Movahedi, Z., & Dehghani, H. (2009). Yield stability analysis for superior alfalfa ecotypes from cold regions in Iran-using univariate methods. Iranian Journal of Crop Sciences, 11(2), 162-173. ]In Persian].
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 563
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 502


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب