آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 677 |
| تعداد مقالات | 7,040 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,588,196 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,688,914 |
تجمع و توزیع فلزات سنگین در چهار گونه درختی پهن برگ و سوزنی برگ کشت شده در شرکت فولاد مبارکه | ||
| پژوهشهای علوم و فناوری چوب و جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 06 تیر 1405 اصل مقاله (1.39 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwfst.2026.24540.2149 | ||
| نویسندگان | ||
| کبری بادفر1؛ علی سلطانی* 2؛ سیاوش بختیاروند بختیاری3؛ هرمز سهرابی4 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسی ارشد جنگلداری، گروه علوم و مهندسی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد | ||
| 2گروه علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران | ||
| 3دکترای علوم و مهندسی جنگل، دپارتمان فضای سبز شرکت فولاد مبارکه اصفهان، اصفهان | ||
| 4دانشیار گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس ، نور | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف آلودگی محیطزیست با فلزات سنگین، بهویژه در مناطق صنعتی مانند واحدهای تولید فولاد، تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم و انسان به شمار میرود. گیاهپالایی بهعنوان روشی پایدار و مقرون به صرفه برای حذف آلایندههایی نظیر فلزات سنگین از خاک و آب مطرح است. گونههای درختی به دلیل ریشههای گسترده، زیتوده بالا و ماهیت چندساله، گزینههای مناسبی برای گیاهپالایی بلندمدت به حساب میآیند. این مطالعه به بررسی توانایی چهار گونه درختی سرو نقرهای (Cupressus arizonica)، توت سفید (Morus alba)، کاج تهران (Pinus eldarica) و اقاقیا (Robinia pseudoacacia) رشد یافته در محیط آلوده به فلزات سنگین (مجتمع فولاد مبارکه) در انباشت و توزیع فلزات سنگین در اندامهای ریشه، تنه، شاخه و برگ پرداخته است. درختان مورد بررسی ۱۷ سال در شرایط مشابه آبیاری قطرهای و در قالب تودههای آمیخته (در یک کرت با وسعت تقریبی نیم هکتار و در مجاورت یکدیگر) رشد کردهاند. اهداف اصلی شامل ارزیابی الگوهای اندام محور انباشت فلزات، سنجش سهم نسبی هر اندام در پالایش و تعیین پتانسیل کلی گیاهپالایی است. نوآوری این پژوهش در ارائه تحلیل یکپارچهای از دادههای مربوط به غلظت فلزات و الگوهای واقعی تخصیص زیتوده در سراسر گیاه برای ارزیابی دقیق ظرفیت پالایش گونهها است. مواد و روشها فلزات کادمیوم (Cd)، مس (Cu)، روی (Zn) و آهن (Fe) به دلیل حضور شاخص در پسابها و خاکهای اطراف کارخانههای فولاد و ذوب فلز انتخاب شدند. پنج پایه از هر گونه بهصورت تصادفی انتخاب شدند. نمونهها به اندامهای اصلی تفکیک و پس از خشک و آسیاب کردن، غلظت فلزات با جذب اتمی شعلهای اندازهگیری شد. شاخص انتقال (TF)، تخصیص زیتوده، همبستگی بین فلزات، و مقدار تجمعی فلزات محاسبه و توسط مدل خطی عمومی تحلیل شد. یافتهها درختان سرو (روی: mg/kg ۲۲۳ و کادمیوم: mg/kg ۶) و توت (آهن: mg/kg ۱۳۳۶ و مس: mg/kg ۵۵) بیشترین و اقاقیا کمترین غلظت فلزات را در اندامهایشان نشان دادند. برگها در همه گونهها و برای تمام فلزات بالاترین TF را داشتند؛ بیشترین انباشت Fe در برگ کاج با (۸۶/۲۷TF= ) و پس از آن توت (۹۶/۵) و سرو (۶۹/۳) مشاهده شد، در حالیکه انتقال Cd و Zn به برگها غالباً با TF بیش از 1 بود. انتقال Cu وابسته به گونه بود و بیشترین افزایش TF عمدتاً در مرحله برگ به شاخه رخ داد. همبستگی مثبت و قوی میان Cd، Cu و Zn در برگهای توت (۹۶/۰-۸۵/۰= r) و اقاقیا (۹۳/۰-۸۸/۰= r) مشاهده شد، در حالیکه در کاج همبستگی معناداری بین فلزات دیده نشد. کاج با بیشترین زیتوده خشک کل (۱۱۰ کیلوگرم) و تخصیص غالب به تنه (۴۷٪)، بالاترین تجمع کلی فلزات سنگین را بهویژه برای Cd، Cu و Zn در اندام تنه نشان داد، در حالیکه اقاقیا بیشترین تخصیص زیتوده را به ریشهها اختصاص داد (۳۶٪). توت با وجود زیتوده کل پایین (۳۰ کیلوگرم)، تجمع بالای Fe و Cu را در برگها ثبت کرد. غلظت همه فلزات در برگ گونهها از آستانههای سمیت فراتر بود که نشاندهنده قرارگیری همه گونهها تحت استرس شدید فلزی است. نتیجهگیری نتایج نشان داد الگوهای تجمع، انتقال و تثبیت فلزات سنگین بهطور معناداری میان گونههای درختی متفاوت است و هر گونه کارکرد متمایزی در گیاهپالایی دارد. کاج با تولید بیشترین زیتوده خشک و تمرکز فلزات در تنه و ریشه، گزینهای مناسب برای تثبیت بلندمدت فلزات سنگین محسوب میشود، در حالی که سرو با تجمع قابل توجه فلزات در برگها قابلیت ترکیب راهبردهای تثبیت و استخراج را دارد. توت و اقاقیا با وجود زیتوده کمتر، به دلیل انتقال مؤثر فلزات به اندامهای هوایی و امکان برداشت سالانه برگها، برای بازسازی و مدیریت سایتهای با آلودگی کمتر مناسب هستند. بر این اساس، انتخاب گونه در برنامههای گیاهپالایی باید بر مبنای نوع فلز غالب، سطح آلودگی و هدف مدیریتی (تثبیت یا استخراج) انجام گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گیاهپالایی؛ آلودگی محیط زیست؛ زیتوده گیاهی؛ شاخص انتقال | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب