آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 682 |
| تعداد مقالات | 7,080 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,927,052 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,958,799 |
تأثیر قارچهای مایکوریزا و سطوح مختلف تنش شوری بر جذب عناصر غذایی و درصد کلونیزاسیون ریشه در گیاه دیوخار ترکمنی (Lycium depressum) | ||
| مجله پژوهشهای حفاظت آب و خاک | ||
| دوره 33، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 37-69 اصل مقاله (1.24 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwsc.2026.23228.3784 | ||
| نویسندگان | ||
| یاسمن کیاسی1؛ محمد رحیم فروزه* 2؛ الهام ملک زاده3؛ عبدالله اردبیلی4؛ حسین بارانی1 | ||
| 1دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان | ||
| 2دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان | ||
| 3Gorgan University of Agricultural sciences and Natural resources, Gorgan, Iran | ||
| 4دانشگاه علوم پزشکی گرگان | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: تنش شوری یکی از چالشهای اصلی در عرصههای طبیعی و مراتع، به ویژه در مناطق خشک و نیمهخشک است که اثرات منفی قابل توجهی بر رشد و عملکرد گیاهان دارد. این تنش با اختلال در جذب آب و عناصر غذایی ضروری مانند فسفر، نیتروژن و پتاسیم، رشد گیاهان را محدود کرده و رشد و عملکرد آنها را کاهش میدهد. قارچهای میکوریزا آربوسکولار (AMF) به عنوان همزیستهای ریشه، نقش مهمی در بهبود جذب عناصر غذایی، افزایش مقاومت گیاهان به تنشهای محیطی و کاهش جذب یونهای سمی مانند سدیم ایفا میکنند. گیاه دارویی دیوخار ترکمنی (Lycium depressum) به دلیل مقاومت نسبی به شوری و خشکی، نقش مهمی در تثبیت خاک و حفظ تنوع زیستی در مناطق خشک و نیمهخشک دارد. با این حال، اطلاعات محدودی در مورد تأثیر همزیستی با قارچهای مایکوریزا بر جذب عناصر غذایی و تحمل این گیاه به شوری وجود دارد. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر سطوح مختلف تنش شوری و تلقیح با قارچهای مختلف AMF (شامل Funneliformis mosseae، Rhizophagus intraradices و ترکیب F. mosseae + R. intraradices) بر جذب عناصر غذایی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فسفر) و درصد کلونیزاسیون ریشه در گیاه L. depressum است. این مطالعه با هدف توسعه راهکارهای زیستی مؤثر برای بهبود استقرار و پایداری این گونه ارزشمند در اکوسیستمهای شور و ارائه راهکارهایی برای مدیریت بهینه مراتع تخریبشده انجام شده است. مواد و روشها: این پژوهش به صورت آزمایش گلدانی بهصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کاملاً تصادفی با چهار تکرار در مجموع با 64 واحد آزمایشی در گلخانه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در سال ۱۴۰۱ انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو فاکتور بودند: 1) تلقیح با قارچهای مایکوریزا آربوسکولار (AMF) در چهار سطح: ) تیمارهای قارچ Funneliformis mosseae (F1)، Rhizophagus intraradices (F2)، ترکیب F. mosseae + R. intraradices (F1+F2) و شاهد بدون قارچ، (F0)؛ ۲) سطوح مختلف تنش شوری ناشی از کلرید سدیم در چهار سطح: شاهد (شوری خاک رویشگاه معادل ۶ دسیزیمنس بر متر) و سطوح ۱۰، ۱۴ و ۱۸ دسیزیمنس بر متر. قلمههای گیاه دیوخار ترکمنی L. depressum از تپههای مرتع قرهقره بزرگ برداشت و پس از ریشهدار شدن در بستر ماسه بادی شسته شده، به گلدانهای حاوی خاک استریلشده رویشگاه منتقل شدند. زادمایه قارچی به اندازه 60 گرم (حاوی ۶۰ اسپور در هر گرم) به صورت یک لایه نازک تلقیح شده در فاصله 1 سانتیمتری زیر ریشه به گلدانها اضافه شد و سطوح شوری به صورت تدریجی اعمال گردید. گیاهان به مدت دو سال تحت شرایط کنترلشده گلخانهای متوسط دما حداقل 21 و حداکثر 27 درجه سانتیگراد و شدت نور 8 ساعت تاریکی و 16 ساعت روشنایی با حفظ رطوبت ۷۰ تا ۸۰ درصد ظرفیت زراعی، نگهداری شدند. غلظت عناصر غذایی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فسفر) در برگها و ریشهها اندازهگیری شد. درصد کلونیزاسیون ریشه با روش رنگآمیزی تریپان بلو و شمارش ساختارهای قارچی با استفاده از میکروسکوپ نوری تعیین گردید. دادهها با استفاده از مدل خطی عمومی (GLM) در نرمافزار Minitab نسخه ۱۹ تحلیل و مقایسه میانگینها با آزمون توکی در سطح احتمال ۵ درصد انجام شد. نمودارها نیز با نرمافزار Excel 2016 ترسیم گردیدند.یافتهها: نتایج این پژوهش نشان داد که افزایش سطوح شوری منجر به کاهش معنیدار رشد و جذب عناصر غذایی در گیاه دیوخار ترکمنی میشود. با این حال، تلقیح با قارچهای میکوریزا آربوسکولار (AMF)، به ویژه تیمار ترکیب (F1+F2)، تأثیر مثبتی بر جذب عناصر داشت. در تیمارهای مایکوریزایی، غلظت عناصر پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فسفر در برگها به طور معنیداری افزایش یافت .(p<0.05) بیشترین میزان جذب این عناصر در سطح شوری ۶ دسیزیمنس بر متر (S1) مشاهده شد، در سطح شوری S1، تیمار ترکیبی F1+F2 جذب فسفر را تا دو برابر و جذب کلسیم را تا بیش از دو برابر نسبت به شاهد افزایش داد. همچنین، در همین سطح شوری، درصد کلونیزاسیون ریشه در تیمار F1+F2 به 325/26 درصد رسید که ۳۹ برابر بیشتر از شاهد بود. با افزایش شوری به سطوح ۱۰، ۱۴ و ۱۸ دسیزیمنس بر متر(S2، S3 و S4)، تأثیر مثبت تیمار ترکیبی F1+F2 بر جذب عناصر و کلونیزاسیون ریشه کاهش یافت، اما همچنان نسبت به شاهد برتری داشت. به عنوان مثال، در سطح شوری S4، جذب پتاسیم در تیمار F1+F2 نسبت به شاهد بیش از دو برابر افزایش یافت. علاوه بر این، تیمار F1+F2 در تمام سطوح شوری، جذب کلسیم و منیزیم را به طور معنیداری بهبود بخشید، بهطوری که در سطح شوریS4، جذب کلسیم در این تیمار بیش از سه و نیم برابر شاهد بود. همچنین ترکیب قارچی F1+F2جذب سدیم را در ریشه (تا ۵۰٪) و برگ (تا 3/64٪) کاهش داد، به ویژه در سطوح بالا شوری، و با ایجاد اثر همافزایی، تحمل گیاه به شوری را بهبود بخشید. این یافتهها نشان میدهد که ترکیب قارچی F1+F2 میتواند به عنوان یک راهکار مؤثر برای بهبود جذب عناصر غذایی و افزایش تحمل گیاه L. depressum به تنش شوری مورد استفاده قرار گیرد. نتیجهگیری کلی: این پژوهش نشان داد که تنش شوری به طور معنیداری جذب عناصر غذایی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فسفر) و کلونیزاسیون ریشه توسط قارچهای میکوریزا آربوسکولار (AMF) در گیاه L. depressum را تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال، تلقیح با ترکیب دو گونه قارچ (F1+F2)، به ویژه در سطوح پایینتر شوری، اثرات نامطلوب شوری را به طور مؤثری تعدیل کرد. تیمار ترکیبی F1+F2 با بهبود جذب عناصر ضروری مانند کلسیم و منیزیم (در برخی سطوح شوری تا چند برابر بیشتر از شاهد) و افزایش چشمگیر کلونیزاسیون ریشه (در شوری سطح یک تا ۳۹ برابر و در سایر سطوح نیز افزایش قابل توجه)، نقش بسزایی در کاهش اثرات منفی شوری ایفا نمود. علاوه بر این، ترکیب قارچی F1+F2 جذب سدیم را در ریشه تا ۵۰٪ و در برگ تا ۳/۶۴٪ کاهش داد، به ویژه در سطوح بالای شوری، و با ایجاد اثر همافزایی، تحمل گیاه به شوری را بهبود بخشید. این یافتهها نشان میدهد که استفاده از این ترکیب قارچی میتواند به عنوان یک راهکار مؤثر در مدیریت تنش شوری در گیاه دیوخار ترکمنی و احتمالاً سایر گونههای مشابه، مورد توجه قرار گیرد. این امر به ویژه در پروژههای احیای مراتع شور و توسعه پایدار بهرهبرداری از اراضی در مناطق خشک و نیمهخشک که با مشکل شوری خاک مواجه هستند، اهمیت دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جذب مواد مغذی؛ تنش محیطی؛ قارچ های همزیست؛ اکوسیتم های مرتعی؛ احیا مرتع | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 147 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 117 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب